Dil ve Konuşma Gelişimi Destek Eğitim Seti ile Eğitim Nasıl Sağlanır ?

TARİH 2015-06-05

çocuklarda geç konuşma

 

Gelişim bir bütün olup gelişim alanları birbirini etkiler ve birbirinden etkilenir. Yani herhangi bir gelişim alanındaki problem diğer gelişim alanlarında da problem yaratır.

Mesela, dil ve konuşma gelişimi genellikle zihinsel gelişimle paralel ilerler. Yani dil ve konuşma gelişimi normal olan çocukların zihinsel gelişimleri; zihinsel gelişimleri normal olan çocukların da dil ve konuşma gelişimleri normaldir. Tam tersi bir ifadeyle dil ve konuşma gelişimlerinde sorun olan çocukların zihinsel gelişimlerinde, zihinsel gelişimlerinde sorun olan çocukların da dil ve konuşma gelişimlerinde sorunlar vardır. Kısaca “İnsan, dili kadar düşünür.”

Dil ve konuşma gelişimi sadece bilişsel gelişimle ilişkili olmayıp bütün gelişim alanlarıyla ilişkilidir. Öyle ki dil ve konuşma gelişimi normal olan çocukların genelde sosyal ve psikolojik gelişimleri de normaldir. Dil ve konuşma gelişimi ile diğer gelişim alanları arasındaki ilişkinin bu denli önemli olması kuşkusuz çocuklarda dil ve konuşma gelişiminin önemini bir kat daha arttırmaktadır. Bu yüzden dil ve konuşma gelişimi için kritik dönemler olarak kabul edilen 2-6 yaş aralığında çocukların dil ve konuşma gelişimleri yeterince ve doğru biçimde desteklenmelidir.
 

dil ve konuşma terapisi

Terapistler, eğitimciler ve aileler bu set aracılığıyla çocuklarla çeşitli oyunlar oynayabilir ve bu sayede çocukların dil ve konuşma gelişimlerini destekleyebilirler. 

1-    Sözcük Dağarcığı Tespiti: 

a)    Sette bulunan kategorilerden biri seçilir ve çocuktan sözcük isimlendirme çalışması biçiminde kategorideki her bir görseli isimlendirmesi istenir.
b)    Çocuğun doğru isimlendirdiği görseller bir tarafa kaldırılırken yanlış isimlendirdiği görseller başka bir tarafa kaldırılır.
c)    Emin olmak adına çocuktan doğru isimlendirdiği görselleri yeniden isimlendirmesi istenir. 
d)    Çocuk ikinci turda da bütün görselleri doğru olarak yeniden isimlendirdiyse bir sonraki aşamaya geçilir. Lakin ikinci denemede yanlış isimlendirdiği görseller varsa bu görseller de birinci turda yanlış isimlendirdiği görsellerin içine dâhil edilir. 
Buraya kadar yapılan çalışma çocuğun seçilen kategorideki sözcük dağarcığıdır. Kategorideki görsellerin isimlerinin yazılı olduğu listenin üst kısmına tarih atılır ve çocuğun ismini doğru söylediği görsellerin karşısına + işareti konulur. Çocuğun ismini yanlış söylediği görsellerin karşısına ise – işareti konulur.


2-     Tekrar Et Basamağı:

Terapist/Eğitimci oyuna başlamadan önce çocuğa öğretmeyi hedeflediği sözcükleri çocuğun düzeyine uygun biçimde basitten karmaşığa kolaydan zora doğru sıralar. (Çocuğun seviyesine göre 3, 4 ya da daha fazla sözcüğü öğretmeyi hedefleyebilir. Sözcüklerin seçiminde görselin isminin hece ve kelime sayısı, sözcüğün söyleniş zorluğu gibi koşulları göz önünde bulundurur. Yani önce kolay söylenen sözcüklerden başlar.  Aynı zamanda temel bir kelime dağarcığı yaratmak için semantik akıcılık göz önünde bulundurularak öncelikle çocuğun tanıdığı ve sürekli karşılaştığı sözcüklerden başlanır. Böylece hem alıcı dili hem de ifade edici dili desteklemiş oluruz.)

a)    Terapist/Eğitimci öğretmeyi hedeflediği görselleri çocuğun görebileceği ve görsellerin yönü çocuğa dönük olacak biçimde masanın üzerine koyar.
b)    Çocuktan ismini söylediği sözcüğü tekrar etmesini ister. 
c)    Yeterince tekrar yapıldığından emin olduktan ve kategorideki bütün görselleri bitirdikten sonra bir sonraki aşamaya geçilir.

3-    Göster Basamağı: 

a)    Terapist/Eğitimci öğretmeyi hedeflediği görselleri çocuğun görebileceği ve görsellerin yönü çocuğa dönük olacak biçimde masanın üzerine koyar. 
b)    Çocuktan ismini söylediği görseli bulup göstermesini ister (Alıcı dil gelişimini destekler. Henüz konuşamayan çocuklarla da oynanabilir).
c)    Çocuk kategorideki bütün görselleri gösterebilir hale geldikten sonra bir sonraki aşamaya geçilir.


4-    Söyle Basamağı: 

a)    Terapist/Eğitimci öğretmeyi hedeflediği görselleri çocuğun görebileceği ve görsellerin yönü çocuğa dönük olacak biçimde masanın üzerine koyar.
b)    Çocuktan gösterdiği görselin ismini söylemesini ister. 
c)    Her bir kategorideki bütün görselleri bitirdikten sonra bir sonraki aşamaya geçilir.

 

özel eğitim materyalleri


5-    Bilmece Oyunu:

Seçilen ve yan yana dizilmiş olan kartlar ile ilgili ipucu verilerek hangi sözcükten bahsedildiği bulunur. “Hangisinden bahsettiğimi bul ve göster’ (alıcı dil)  veya ‘Hangisinden bahsettiğimi bul ve söyle.’(ifade edici dil)” komutlarıyla oynanır. 


Örnek; 
a)    Eğitimci “Hayvanlar” kategorisinden 10 adet hayvan görselini resimleri yukarıya bakacak şekilde yan yana dizer ve ‘fil’ görselini hedefler: “Seçtiğim hayvan çok büyük. Kocaman bir hortumu ve yine kocaman kulakları var. Hortumu ile su çeker. Hadi bakalım bu hayvanı bana göster./Bil bakalım bu hayvanın adı nedir?’
b)    ‘Seçtiğim hayvan çok küçük. Uzun bir kuyruğu var. Kediler bu hayvanı kovalarlar. Acaba bu hangi hayvandır?’ - ‘Fare’
c)    Meslekler:”Ben dikiş yaparım. Acaba mesleğim ne?” – ‘Terzi. 
d)    Eylemler: Çok acelem var. Okula geç kaldım. Sence okula yetişmek için ne yapıyorum?’ – ‘koşuyorum’

6-    Hareketli Oyunlar: 

a)    Seçilen kartlar yan yana veya yere dizilir. Oyun, top ile hareketlendirilir.
b)    İlk oyuncu topu alır ve havaya atar. Sonra bir soru sorar: :”Ben dikiş yaparım. Acaba mesleğim nedir?”
c)    Topu yakalayan kişi soruya cevap verir.
d)    Eğer verdiği cevap doğruysa ismini bildiği kartı alır.
e)    Yeni bir soru sorar ve topu bir başkasına atar.
f)    Topu yakalayan kişi soruya cevap verir.
g)    Eğer verdiği cevap doğruysa ismini bildiği kartı alır.
h)    Oyunun sonunda en çok kartı toplayan oyuncu oyunu kazanır.


Setle hareketli bir şekilde oynamak için ‘şişe çevirmece’ oyunu da oynanabilir.

 
a)    Kartlar çember halinde resimli tarafları yukarıya bakacak biçimde yere dizilir.
b)    Ortaya bir şişe konulur.
c)    Sırayla şişe çevrilir ve şişenin ucunun denk geldiği kart şişeyi çeviren oyuncu tarafından adlandırılır.
d)    Eğer oyuncunun verdiği cevap doğruysa ismini bildiği kartı alır ve tekrar şişe çevirme hakkı kazanır. 
e)    Şişe ucunun gösterdiği kartın ismini bilemeyinceye kadar oyun bu şekilde devam eder. Bilemediğinde ya da kartın ismini yanlış söylediğinde sıra diğer oyuncuya geçer.
f)    Oyunun sonunda en çok kartı toplayan oyuncu oyunu kazanır.


oyun ve eğitim materyallerinin çocuk gelişimi için etkisi


7-    Kart Eşleme:

İkili sözcük çıktıları hedeflendiğinde iki kart eşlenebilir. 

a)    Kartlar yan yana konulur ve konuya göre adlandırılır.
b)    Hayvanlar ve yiyecekler eşlenir ve şöyle sorulur: “Hangi yiyecek hangi hayvanındır?”
c)    ‘Filin elması’, ‘Atın mandalinası’, ‘Farenin peyniri’ veya kedi fare yedi/yiyor’ gibi çıktılar hedeflenebilir.
Bu oyun çizgi çalışmalarıyla da oynanabilir. 


Örnek;
a)    Yiyecekler ve hayvanlar ayrı ayrı gruplandırılır.
b)    Ortalarına boş bir kâğıt koyulur.
c)    Her hayvana bir yiyecek düşecek şekilde hayvanlar ve yiyecekler çizgilerle eşleştirilir (Özellikle renk çalılaşmalarında, yani doğru rengi doğru nesneye/hayvana/yiyeceğe eşlemede çok etkilidir.)

8-    Hikâye Kurma Oyunu:

Seçilen kartlarla hikâye kurulur.
 
a)    Eğitimci, anlattığı hikâyenin sıralamasına göre kartları yan yana dizer.
b)    Hikâyesinde seçtiği kartların üzerindeki sözcükler sırayla geçer.
c)    Hikâyeyi tamamladıktan sonra hikâye ile ilgili sorular sorar. (İlk aşamalarda çocukların kartlara bakarak cevap vermeleri ve hikâyeyi hatırlamaları kolay olacağından kartlar destek amacıyla çocukların önünde kalabilir.)
d)    Daha sonra kartlar ters çevrilir ve hikâye ile ilgili sorular sorulur.
e)    Kartlar tekrar çevrildiğinde ise cevabın doğru olup olmadığı kontrol edilir.

9-    Hafıza Oyunları:

Oynama biçimi memori oyununa benzer. Oyunda hedef, aynı olan kartları bulmaktır. Oyuncuların kartlardaki resimleri anlayıp adlandırabilmeleri ve cümle kurmada zorluk çekmemeleri gerekmektedir.(Bu oyun için aynı kategoriden 2 adet bulunması gerekmektedir.)


Örnek (1)
a)    Oyuncuların düzeyine göre uygun sayıda kart çifti seçilerek oyuna başlanır.
b)    Tüm kartlar resimli tarafları aşağıya bakacak şekilde masaya dizilir.
c)    İlk oynayan oyuncu iki tane kart açar ve resimlerde gördüğü görsellerin adını söyler. (Çocuk eğer görselin ismini bilemezse eğitimci çocuğa görselin ismini söyleyerek yardım eder ve çocuktan söylediği ismi tekrar etmesini ister.)
d)    Oyuncunun açtığı görsel isim ise görseli isimlendirir; eylem ise eylem ile ilgili cümle kurar (Bunun için oyuncuların kartlardaki resimleri anlıyor olması gerekmektedir.)
e)    Oyuncu aynı olan görselleri bulduğunda bu görsel çiftini kazanır.
f)    Bir görsel çiftini bulan oyuncu bir çift kart daha açmaya hak kazanır.
g)    Eğer aynı olan görselleri bulamazsa sıra sonraki oyuncuya geçer. Aynı olan görselleri bulursa görsel çiftlerini açmaya devam eder.
h)    Oyun sonunda en çok kart çiftini toplayan oyuncu oyunu kazanır.


Örnek (2)
a)    Birkaç kart yan yana dizilir ve sıralamaları akılda tutulur.
b)    Çocuk gözlerini kapattıktan sonra eğitimci bir kartı alıp arkasına saklar.
c)    Çocuktan hangi kartı sakladığını hatırlamasını ister.
d)    Çocuğun cevabı doğru ise çocuk kartı kazanır; yanlış ise kartı terapist/eğitimci kazanır.
e)    Seviyeye göre iki, üç veya daha fazla kart da saklanabilir.
f)    Oyun sonunda en çok kartı toplayan oyunu kazanır.